สมถะ-วิปัสสนากรรมฐาน คือวิธีการทำสมาธิ ในพุทธศาสนา ซึ่งมีวิธีการ และวัตถุประสงค์ต่างกัน

      สมถะกรรมฐาน หรือการทำสมาธิ เป็นการทำให้จิต (ใจ, ความคิด) สงบ เพื่อให้เกิดความสุข ความสงบ ผ่อนคลาย ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำกันทั่วโลก ทั้งชาวตะวันตก โยคีในอินเดีย ทำโดยการกำหนดความคิดอยู่ที่อะไรบางอย่าง เช่น พูดบางคำ , คิดถึงอะไรบางอย่าง , มองภาพบางภาพ , กำหนดภาพขึ้นมาเอง หรือนึกถึงภาพบางภาพ แล้วแต่สำนัก หรือความชอบของแต่ละคน ทางพุทธศาสนาแนะนำการทำสมถะกรรมฐานไว้ถึง 40 วิธี ในทางโลกการทำสมาธิทำให้จิตใจสงบ หลีกหนีจากปัญหาได้ชั่วคราว ความคิดสงบ คิดแก้ปัญหาต่างๆได้ดี  ซึ่งทางพุทธศาสนา การทำสมถะกรรมฐาน นอกจากทำให้เกิดความสุข ความสงบ เป็นการพักผ่อน แล้วยังเป็นการบริหารจิตให้มีกำลัง สามารถควบคุมให้เรียนรู้ในขั้นสูง (วิปัสนา) ต่อไปได้ดี ตำราบอกว่าการทำสมถะขั้นสูงทำให้เกิดความสงบมาก ตายไปจะไปเกิดเป็นพรหมซึ่งมีอายุยืนยาว แต่ก็ยังไม่ได้หลุดพ้นอย่างแท้จริงต้องมาเกิดอีก

      วิปัสสนากรรมฐาน เป็นการพิจารณา ดูการเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่างๆ ซึ่งอาจจะเป็น ร่างกาย , การเคลื่อนไหวกาย , การเปลี่ยนแปลงของความคิด อารมณ์ ความรู้สึก ให้เห็นการเปลี่ยนแปลง เกิดดับ ให้จิตได้รับรู้ ซึ่งเมื่อหัดมากเข้า จิตจะเห็นการเกิด-ดับ การเปลี่ยนแปลงได้เร็วขึ้น จนสรุปเป็นความเข้าใจในจิต จนสุดท้ายจะเข้าใจและยอมรับความเป็นไปของธรรมชาติ ว่าทุกสิ่งล้วนเป็นไปตามธรรมชาติ ไม่มีใครเป็นเจ้าของ ไม่มีอะไรเป็นอะไร ....